Istorija Kostajnice

Kostajnica.com


www.kostajnica.com

|

Polozaj

|

E-mail Adresar

|

Telefonski Imenik

|

Kontakt

Istorija grada Kostajnica
Po nekim pronađenim ostacima i dokumentima sačuvanim u arheološkim muzejima i bivšem kostajničkom samostanu, poznato je da se u ovim predjelima odvijao živ trgovački saobraćaj još od doba Rimljana. Imena naselja iz toga doba zvanično nisu poznata, ali jedno je sigurno da je duž saobraćajnica-cesta i puteva tih naselja bilo dosta. U Kostajnici su pronađeni tragovi rimskog vodovoda i nekih stambenih i drugih objekata. Na području grada i danas se nailazi na tragove troske i ugljena, što nesumnjivo dokazuje da su se u tim vremenima tu nalazili rudnici i topionica željeza. U potoku koji teče sa Balja nađeni su ostaci suđa i predmeta iz rimskog doba što je neoboriv dokaz o postojanju naselja na ovom području koje datira još iz rimskog doba.
Doseljena slavenska plemena vremenom su se stapala sa zatečenim starosjediocima, te od njih primali mnoge kulturne tekovine, a starosjediocima su nametnuli svoj jezik i ime. Iz srednjeg vijeka je ostalo vrlo malo sačuvanog materijala o Kostajnici. Ime Kostajnica se pominje prvi put 1258. godine, a nastalo je od riječi – kesten, jer je predio s obje strane rijeke Une bogat kestenom. Od tog vremena Kostajnica mijenja mnoge gospodare. Grof Aplandi je prvi posjednik Kostajnice, s zatim grof Celjski. Poslje smrti Martina Frankopana Kostajnica je ustupljena krupskom vojvodi Ivanu Revenjudu. Osujećenim zavjerama ugarskih velikaša i biskupa, koji su htjeli da na ugarski prijesto dovedu poljskog princa Kazimira, kralj Matija je posebnom darovnicom darovao mnogo sela i gradove srpskom despotu Vuku, a među njima se spominje i Kostajnica. Poslije Vukove smrti Kostajnica je u došla u posjed despota Đurđa Brankovića. Tako je Kostajnica za kratko vrijeme promjenila mnogo gospodara. Pobjedom Turaka kod Dubice 1513. godine, Kostajnica pada u posjed bana Petra Berislavića. Već u prvoj polovici 16. vijeka grad i utvrda su vlašnistvo Zrinskih darovnicom kralja Ferdinada. Za vrijeme Zrinskih, tvrđava je bila posebno utvrđena i nadgrađena. Po tim gospodarima stara kostajnička tvrđava, koja je na desnoj obali Une, zove se Zrinjski grad.
	Bosanski beg Malkoč je 1556. godine opsjedao Kostajnicu, koju je osvojio zahvaljujuci izdaji kapetana Lustthalera, pa je od tog vremena Kostajnica ostala pod upravom Turaka. Čuveni turski putopisac Elvija Celebija je 1660. došao u Kostajnicu i između ostalog zapisao "Ovaj grad je podigao Zrinjski uz pomoć Ugarskog kralja Ferdinanda. Njegova nahija ima 40 sela…Gradsko stanovništvo čine borci koji dan i noć vode borbe sa Hrvatima gubeći uzajamno glave… Kostajnica je veliki grad, sagrađen od tvrdog materijala. Oblik mu je petougaoani, a leži na obali rijeke Une, na teritoriji Banje Luke."
Požarevačkim mirom 1718. godine Austrija, kao mletačka saveznica u ratu sa Turcima, dobija Baniju i područja na desnoj obali Une, po dubini do planine Kozare. Godine 1739. mirom u Beogradu, vraćeni su svi krajevi Turcima, a rijeka Una je granica između Austrije i Turske. Kao sastavni dio kraljevine Ilirije, 1809. ovo područje dolazi pod vlast Napoleona i ostaje do 1814. godine. Za vrijeme francuske vladavine sagrađen je drveni most između dviju Kostajnica. Ovaj most, na kojem je i danas sačuvan obelisk sa Napoleonovim inicijalima – NI, bio je i ostao od velike važnosti za obje Kostajnice, jer je olakšan protok roba i ljudi između ova dva područja. I ne samo to. Jedini tada most na Uni služi za prevoz robe koja ide sa Srednjeg Istoka za Evropu i obratno. U Kostajnici se otvara carina za ove robe. Međutim poslije kratkotrajne francuske uprave Kostajnica ponovo pada pod Tursku vlast 1814. godine. U Pastirevu je hajdukovao Petar Petrović Pecija i hajdučki harambaša Petar Garača iz Strigove koji su 1858 g. podigli bunu protiv Turaka poznatu pod imenom Pecijina buna. Organizovali su oko 3000 ustanika. Opterećeni velikim brojem izbjeglica (žena i djece) preko 4000 i brojnim stokom, koju su izbjeglice sa sobom gonile, te pod pritiskom brojnije i naoružanije turske vojske, 21. jula u selu Tavija je razbijen Garačin odred. Sutradan kod sela Kuljana razbijen je i Pecijin odred. Većina ustanika je presla na austrijsku teritoriju, na lijevu obalu Une, a oko 300 ustanika se povuklo u Pastirevo zajedno sa Petrom Pecijom i Petrom Garačom.
Godine 1862. u Bosansku Kostajnicu migriraju muslimani iz okoline Valjeva i Sabca, a posebno ih je mnogo doslo od Uzica. Tu formiraju naselje koje i danas nosi ime Uzica po njihovom starom zavicaju. Za vrijeme velikog bosansko-hercegovackog ustanka 1874 – 1875, ovaj kraj je pruzao snazan otpor, a u Kostajnicu je vise puta dolazio Petar Mrkonjic cija je organizatorska uloga u borbi naseg naroda protiv turske vlasti imala ogroman znacaj.
Seljaci Citluka, Petrinje, Bacvana, Pobrdjana, Tavije i drugih okolnih sela 15. Avgusta 1875. su napali turske posade u selu Dvoriste. Zaneseni pocetnim uspjesima ustanka ustanici su pod komandom Marka Bajalice i Marka Djenadije napali 19. avgusta Bosansku Kostajnicu, ali su se poslje pocetnog uspjeha morali povuci. U tim borbama s Turcima poginuo je Petar Garaca ciji se grob nalazi u Gornjoj Slabinji u zaseoku Alaginci, pa se po njemu samo mjesto zove – Garacin grob. Da bi izbjegli totalno unistenje, ustanici su se 25. augusta podjelili u manje grupe. Komandu nad ustanicima preuzeo je Petar Pecija od dotadasnjeg komandanta Ostoje Kormanosa. Medjutim, bosanski ustanak predvodjen Vasom Pelagicem prosirio se i na prostore Grmeca gdje su ustanici stvorili slobodnu teritoriju, sa centrom u Crnim Potocima na tromedji, Bosne, Like i Dalmacije, koji su odrzali tokom cijele 1875. godine. U periodu vodjenja ustanka Vaso Pelagic je 40 dana bio predsjednik Opstine Bosanska Kostajnica.1878. godine Kostajnica ponovo podpada pod austrijsku vlast i ostaje sve do zavrsetka Prvog svjetskog rata. U pocetku Austrija uvodi vojni rezim, a kasnije ga zamjenjuje civilnom vlascu. Za vrijeme Austrije Kostajnica je prvo bila kotar, a kasnije kotarska ispostava, bosansko-novskog kotara, a za vrijeme Kraljevine Jugoslavije sreska ispostava bosansko-novskog sreza.
	U Kraljevini Jugoslaviji Srpska Kostajnica je razvijen trgovacko zanatski centar. Najbogatije i najuglednije trgovacke porodice iz tog vremena su: Marini, Zecevi, Pavlovici, Jandrici, Savici i Lukici. Usluzne djelatnosti su razvijene i u potpunosti zadovoljavaju potrebe stanovnistva. Takav trend se nastavlja i u posljeratnom periodu. Razvijeno je trgovacko preduzece Vis sa ukupno 4 prodavnice mjesovite robe i 2 prodavnice obuce. Od usluznih djelatnosti zastupljeni su zanati: brijacki, krojacki, mesarski, stolarski, obucarski i sl.
U Drugom svjetskom ratu stanovnistvo ovog kraja masovno je ucestvovalo u borbi protiv fasizma. Legendarna Baljska ceta je bila sastavljena od boraca, uglavnom regrutovanih s podrucja Bosanske Kostajnice. U borbi protiv fasizma ovo podrucje je dalo preko 1000 boraca od cega je 460 poginulo, ne docekavši kraj rata. Pored palih boraca, kao zrtve fasistickog terora zivot je izgubilo 1848 zitelja opstine. Jasenovac, Zemun, Bajica jame i Zecevo brdo su njihova stratista. Pored ljudskih zrtava, podrucje opstine je pretrpjelo ogromna materijalna razanja, a 108 domacinstava je potpuno unisteno. Poslje rata su podignuta dva partizanska groblja u Kostajnici i Petrinji. Uredjene su dvije spomen kosturnice na Zecevu brdu gdje su domace ustase pobile preko 2600 neduznih civila, uglavnom zena i djece srpske nacionalnosti sa ovog i drugih podrucja. Ovo podrucje je dalo legendarne partizanske borce, komandire i komandante, od kojih su proglaseni narodnim herojima: Petar Borojevic, Lazo Stekovic, Petar Mecava, Branko Tubic. Poslje Drugog svjetskog rata B. Kostajnica egzistira kao opstina u sastavu bosansko-novskog sreza, a kasnije prijedorskog sreza.
donator: Boba
IZ PERA MEHMEDA KAZATOVICA: Knez Mihailo Obrenovic je 1862. godine protjerao, prema nekim podacima, vise desetaka hiljada muslimana iz Zapadne Srbije, koji su se doselili mahom u Bosnu, a dosta ih se uputilo u Sandzak. Vecina njih se zadrzala u mjestima na lijevoj obali Drine a dio se naselio uz rijeku Savu (Orasje) a vise od stotinu porodica odlucilo je da putuje sto dalje na zapad. To su bile mahom porodice iz Uzica i okoline. U tom potucanju "od nemila do nedraga" po Bosni, koje je trajalo vise sedmica, pridruzile su im se i porodice iz drugih mjesta i gradova Srbije, pa su po njima dobivali prezimena: Valjevac (iz Valjeva), Sabic (iz Sapca), Biogradlija (iz Beograda) itd. Konacno su dosli do rijeke Une i dalje vise nije moglo, jer je s druge strane bilo drugo carstvo (austrijsko). Odlucili su da se ovdje nastane. Sjekli su hrastovu sumu i gradili kuce na jedan sprat, na gornjem su se smjestili ljudi, a u prizemlju stoka i zivad, tko ju je imao. Kako je vecina zitelja dosla iz grada Uzica i okoline,to su gornji dio ovog mjesta nazvali Uzice, da bi sacuvali makar uspomenu na stari kraj. Tadasnji sultan Aziz dao je novac da se izgradi dzamija, koja je, po prostoru, bila jedna od najvecih u Bosni, a gradili su je majstori iz Dalmacije. Po darovatelju, ta se dzamija prozvala "Azizijom". U pregledu istorije Kostajnice na web-situ navedena su imena trgovaca izmedju dva rata,a ja bih dodao i jos neka: Meho Tihic bio je najbogatiji trgovac, trgovao je na veliko i malo, putovao je po zemljama Zapadne Evrope tada, imao kucu i trgovinu na uglu kod pijace, a iza, na mjestu danasnjeg kina, imao veliki magacin za robu. U to vrijeme u nasem mjestu bili su jos trgovci: Bobija Camil, Mustafa Harambasic, Zajko Omerovic i Mehmedalija Kazazovic. Godine 1932. bogati trgovci naseg mjesta osnovali su Dobrovoljno vatrogasno drustvo, a sa ciljem da najvise zastite svoju imovinu od moguceg pozara. To su bili: Meho Tihic (prvi predsjednik), Bozo Zec, Ilija Zec zvani Strigovac, te upravitelj tadasnje Ispostave Stakic. U Drustvu su dobrovoljno radili ljudi svih nacionalnosti, da ih nabrojimo: Ocko Dragan, Kazazovic Mehmedalija, Saracevic Saban, Seho i Alija, Omerinovic Mehmed, Dzenadija Dusan, Antonic Lojzo, Bosnic Muharem i Izet,Saftic Lovro, Sumanovic Asim, Biogradlija Aziz, Pitina Celestin, Fazlic Sabdulah, Puzavac Pero,Saracevic Salko, Kukrika Nikola, Cuprilic Mustafa i Causevic Mehmed. Najvece privredno preduzece u nasem gradu bila je Tvornica poljoprivrednih sprava (danasnja Famok), a koja je osnovana kao kovacka radnja 1908. godine ,a osnovali su je i bili njeni vlasnici dugo godina braca Meho i Rasim Ferhatovic, koji su bili izvrsni majstori-metalci. Sami su pravili nacrte svojih proizvoda, kao sto su bili na daleko cuveni zaprezni plugovi, drljace, sijacice i druge poljoprivredne alatke, a za koje su dobili preko trideset medalja na raznim poljoprivrednim sajmovima u zemlji i inostranstvu. Tvornica je izmedju dva rata zaposljavala stotinjak radnika. Imali su i topionicu zeljeza u gornjoj ulici. Ustase su bracu Ferhatovic ubili krajem rata u Jasenovcu, a po nekim izvorima u Sunji. Najvece i najbolje uredjeno poljoprivredno imanje izmedju dva rata imali su braca August (Gusti) i Hajnrih Vandispil u selu Tavija, poslije je to nasljedila Zemljoradnicka zadruga. Imanje je bilo besprijekorno uredjeno sa vocnjacima, vrtovima i njivama, tako da su mnogi ratari i iz udaljenijih mjesta dolazili da ih vide i da ponesto primijene na svojim posjedima. Braca su bila porijeklom iz Svicarske, a imali su i svicarska drzavljanstva. Posljednji od njih, Hainrih, umro je 1976. godine u velikom siromastvu.
Izvori: Opstina Srpska Kostajnica Monografija prof. Zivko Curcija Srpska Kostajnica mart 1995. Naselja bosanske srednjovjekovne drzave Bego Marko Svjetlost Sarajevo 1957. *Biljana Stijak*, profesor geografije, diplomski rad Opstina Srpska Kostajnica-geografski prikaz.

Copyright © 2000-2001http://www.kostajnica.com
All Rights Reserved